معرفی گل محمدی

در خانواده گل‌سرخیان حدود ۲۰۰ گونه گیاهی وجود دارد که از آن‌ها تعداد محدودی دارای مواد فرار و عطری بوده و در تهیه اسانس مورد استفاده قرار می‌گیرند. برای تهیه اسانس از بین این تعداد معدود نیز گل محمدی به عنوان محصول اصلی شناخته می‌شود که از اسانس آن در صنایع بهداشتی، دارویی و غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کشت و کار گل محمدی و تولید اسانس آن در سه کشور ایران، ترکیه و بلغارستان به‌عنوان یک محصول استراتژیک از اهمیت بالایی برخوردار است. گل محمدی به دامنه وسیعی از شرایط اقلیمی سازگار بوده و ازجمله گیاهان کم‌توقع طبقه‌بندی می‌شود.

گلدهی

گل‌های آن بر روی شاخه‌های یک‌ساله تشکیل‌شده و در اوایل صبح شروع به باز شدن می‌کنند، دوره گلدهی کوتاهی دارند و معمولاً یک‌بار در سال گل می‌دهد. ۱۰ تا ۱۲ هفته پس از شروع فصل رشد گلدهی آغاز می شود و پس از اتمام دوره ی گلدهی، رشد رویشی گیاه برای تولید ساقه برای سال بعد ادامه می یابد.

کاشت، داشت و برداشت:

کاشت گل محمدی به طور گسترده از صد و پنجاه سال پیش شروع شده و ادامه یافته است. صنعت گلاب گیری از دیرباز تاکنون ادامه دارد که نقش مهمی در فرآوری گل محمدی در کشور را ایفا می کند اکثر مزارع گل محمدی کشور ایران در ارتفاعات ۱۹۰۰ متر از سطح دریا و یا بالاتر قرار گرفته‎اند. از بهترین اسانس‌های تولیدشده گل محمدی می‌توان به اسانس تولیدشده در منطقه لاله‌زار کرمان اشاره نمود که در ارتفاع ۳۰۰۰ متری از سطح دریا واقع شده است. به‌هرحال می‌توان گل محمدی را در ارتفاعات پایین‌تر نیز کشت نمود به شرطی که سایر شرایط محیطی مانند دما، شدت نور، رطوبت نسبی و … نیز فراهم باشد. به‌صورت کلی اقلیم مناسب کشت گل محمدی یک اقلیم ملایم با آب‌وهوای معتدل است  در گل محمدی چنانچه دمای شب در طی زمانی که گیاه وارد فاز گلدهی می‌شود به کمتر از ۱۰ تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد برسد تولید اسانس به‌صورت قابل توجهی کاهش پیدا خواهد کرد؛ اما دمای پایین در طی رشد رویشی و قبل از گلدهی گیاه باعث افزایش کیفیت و کمیت اسانس تولیدی خواهد شد. به‌هرحال دمای هوای بین ۵ تا ۱۵ درجه در طی فصل رشد و قبل از گلدهی گیاه گل محمدی باعث تولید گل‌های بزرگ‌تر و با میزان اسانس بیشتر خواهد شد .از کود دامی ۱۵ تن در هکتار در هر دو سال استفاده می شود و زمان برداشت هم از اردیبهشت تا اوایل تیر انجام می شود. هر دو تا سه سال، یک هرس نیمه کف بر و هر ۴ تا ۶ سال یک بار، یک هرس کف بر کامل به منظور بازجوان سازی بوته ها انجام می شود. زمان کاشت از ابتدای اسفند ماه تا اواسط فروردین می باشد. گیاهان کشت بافتی گل محمدی در گودال های به عمق ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر و به صورت جوی و پشته با فواصل ۲ در ۴ متر کشت می شوند. اطراف بوته ها را هرساله پاکنی کرده و در صورت امکان تردد بین ردیف ها، بین بوته ها را شخم می زنند. و در بهمن ماه هرس زمستانه و در خرداد پس از برداشت گل، هرس سبز انجام می شود. در بعضی مناطق با توجه به مرتفع بودن و بارندگی مناسب می توان گل محمدی را به صورت دیم کشت کرد. مناسب‌ترین خاک برای کشت و کار گل محمدی خاک لومی عمیق و دارای PH بین ۶ تا ۵/۷ است. خاک های اسیدی باعث کاهش رشد و درنتیجه کاهش عملکرد گل محمدی می‌گردد. از کشت گل محمدی در خاک آهکی به‌خصوص هنگامی‌که شرایط آب نیز قلیایی باشد باید خودداری نمود.  گل محمدی شرایط غرقاب را نمی‌پسندد و نباید در خاک‌های رسی کشت شود اما در مناطقی که میزان بارندگی بسیار پایین است خاک شنی نیز نامناسب بوده و باید از ترکیب مناسب خاک که توانایی حفظ آب را دارد استفاده نمود. درخاک‌های سنگین بیماری‌های ریشه توسعه یافته و مشکل کمبود مواد غذایی پیش خواهد آمد. گل محمدی را به‌عنوان یکی از گیاهان مقاوم به شرایط کم‌آبی می‌شناسند. در کشت‌های سنتی فاصله بین دو آبیاری ۷ تا ۲۰ روز متغیر است. بهتر است که در دو سال اول استقرار گیاهان هر ۱۲ تا ۱۵ روز یک‌بار آبیاری انجام گیرد و پس‌ازآن در سال سوم می‌تواند تعداد آبیاری را کاهش داد. اولین آبیاری ازاسفند شروع‌شده و تا اواسط فصل پاییز ادامه پیدا می‌کند. حساس‌ترین مرحله گل محمدی در برابر کم‌آبی در طول زمان گلدهی آن‌ها است که در طول این مدت باید دوره آبیاری کاهش یابد و حداقل استرس آبی در این مرحله به وجود آید. استرس آبی در این مرحله باعث کاهش اندازه گل‌های تولیدی و افت شدید کیفیت محصول خواهد شد.  باید تا حد امکان تلاش نمود که از یک‌سوحداقل تنش آبی ممکن به گیاهان واردشده و از طرفی نیز از هدر رفت آب تا حد امکان کاسته شود. از سال سوم بعد از کشت نهال برداشت گل محمدی شروع‌شده و وابسته به تراکم کشت و نحوه نگهداری گیاه تا سال نهم نیز ادامه پیدا می‌کند. البته در روش کشت و پرورش سنتی که در ایران رواج دارد تا سال ششم برداشت ادامه یافته و به دلیل کاهش اندازه و کیفیت محصول تولیدی اقدام به کف بر کردن بوته‌ها می‌کنند. زمان برداشت گل محمدی بسته به ژنوتیپ   کشت‌شده و اقلیم‌های مختلف متفاوت است؛ اما به‌صورت کلی میتوان گفت که در یک بازه زمانی بین اوایل اردیبهشت ماه شروع و تا اواخر خردادماه به طول می‌انجامد. عملیات برداشت توسط دست انجام‌گرفته و شاید پرهزینه‌ترین بخش کشت و کار گل محمدی نیز برداشت آن است. متوسط تولید در کشور ایران کمتر از دو تن در هکتار می باشد